xin làm người hát rong

tặng NB Phan Cung Việt

Photobucket

Con sông kia nước chảy đôi dòng
Đèn khêu đôi ngọn anh trông ngọn nào
Muốn tắm mát lên ngọn sông đào
Muốn ăn sim chín thì vào rừng xanh…

Hát xẩm ra đời vào cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 khi mà người Pháp đã đặt xong nền móng cai trị tại xứ Bắc Kỳ. Dân nghèo nông thôn ra Hà Nội kiếm ăn với vốn liếng chỉ là cây đàn nhị, bộ gõ và cả cái chất tự sự của kẻ tha phương cầu thực. Trong bối cảnh thời Pháp thuộc, phương tiện giao thông còn chưa phát triển thì quảng đường từ làng quê xa xôi ra Hà Nội đã là một quãng đường dài mang đậm chất tha hương. Lời của những bài hát được nhà xẩm thường là các bài thơ nổi tiếng từ các tác giả có tiếng tăm, mà lúc ấy làm gì có chuyện tác quyền. Cụ Nguyễn Khuyến, cụ Trần Tuấn Khải … và cả những “người đương thời” Nguyễn Bính là những tác giả được nhà xẩm ưu tiên vận lời vào điệu hát. Việc phổ nhạc từ thơ đã có từ lâu từ thời còn ca trù, hát xẩm.

Lạ một điều, nhà xẩm thường “xuất thân” trong đám khiếm thị, trong một buổi chợ đông ồn ào kẻ bán người mua. Tiếng đồng chinh lõang xỏang rơi xuống các thau bằng đồng chẳng sứt mẻ thì cũng dúm dó. Tính tự sự là ưu tiên hàng đầu của trò xẩm chợ, nhưng giọng hát buồn buồn nhưng không bi lụy, người hát tự kéo nhị í éo đệm cho mình với tiếng trống chí chát. Phải nói rằng những làn điệu của xẩm mang một chút ảnh hưởng của ca trù, của chầu văn, một chút nữa làn điệu của những nghệ nhân vô danh. Các cụ thời ấy làm gì có ký xướng âm như của tây phương với khuôn nhạc có năm dòng kẻ… chủ yếu là truyền miệng. Có nhiều khi, người kẻ chợ yêu cầu nhà xẩm và cứ thể là nhà trò lại vừa tự sáng tác giai điệu dựa trên lời thơ đã có sẵn chẳng thua gì nhạc Jazz bây giờ!

Cho mãi đến đầu những năm 70, thì hát xẩm đã tàn lụi dần và các thế hệ sau này, mấy ngưoời còn biết đến xẩm. Họ lạ lẫm pha một chút ngạc nhiên khi nghe lại các làn điệu xưa, khám phá ra rằng đã từng có một sinh họat âm nhạc dân gian độc đáo không lẫn vào đâu được.

Nếu người nhập cư từ nông thôn đến Hà Nội và các thành phố lớn “hội nhập” chịu ảnh hưởng rồi sáng tác ra lối hát xẩm, thì có một điều rất thú vị là hát xẩm sau đó lại có một hành trình lan tỏa ngược lại từ tỉnh về quê, để rồi tại các phiên chợ lại nghe thấy những tiếng trống chí chát tiếng nhị í éo. Vào những năm 2005, phố Hàng Đào – Đồng xuân Hà Nội hát xẩm lại được tái hiện, khách nước ngòai xúyt xoa, khách nước trong ngơ ngẩn trước những giai điệu xẩm ngày xưa.

Có điều, xẩm bây giờ tây quá, đương đại quá, thành thị quá. Làm sao tái hiện được cái chất xẩm ngày xưa trong khung cảnh nửa quê nửa tỉnh, tiếng hát đặc trưng mang hơi hướm của các chất giọng địa phương nặng nặng quê quê chuyển tải cả cái đói nghèo, thân phận con người, nỗi lòng tha hương mất nước, cái không khí của “đời buồn như chiếu xẩm”.

Tags: thoisu

Thursday January 31, 2008 – 11:13am (ICT)

8 phản hồi

  1. nghe cung hay day .giong vong co o mien nam

  2. Tmai tìm được những thông tin này hay quá…
    Thanks bạn rất nhiều vì đã biết được đôi chút..

  3. Cảm ơn Mai thỉnh thoảng gợi lại chút niềm hoài cổ như một thứ qui cố hương để mọi người hưởng chút đậm đà hương vị văn hóa cổ truyền của chúng ta giữa cái nhịp sống bôn ba trong làn gió mới.
    Là cái điều thú vị – cho những ai – cũng như riêng mình hiểu thêm một thể loại âm nhạc cổ truyền mà bao lâu nay mình chưa biết cũng như chưa phân biệt được thế náo là Ca trù, Hát xẫm…Hát cô đầu!
    “Hát cô đầu” mình chỉ biết qua các bài thơ học hồi Trung học của Nguyễn Khuyến, Nguyễn Công Trứ…có Mưỡu đầu, Mưỡu hậu; nhưng chưa được biết qua sự thể hiện. Cũng hy vọng một lần nào đó được thưởng thức cùng với ngòi bút biên khảo thâm trầm của. tmaiduongthi.
    Cảm ơn Mai rất nhiều!

  4. Mình không hiểu biết về hát xẩm, nhưng mình cũng biết chút ít về hát chầu văn. Những làn điệu chầu văn tưởng như bình thường nhưng khi được sống với không khí “Thật sự” của nó thì rất nhiều cảm xúc. Người nghệ sĩ thể hiện bài hát ấy hình như theo chầu văn cải biên (Chứ không phải trong hầu đồng)

  5. Wow !!! Xin cam on Mai rat nhie^u.Ngo^i tai My nghe hat Xam that tuye^t voi.Day la huong vi van hoa co truye^n cua dan toc Vie^t.Du ho^m nay VN co’ phat trie^n KT nhung phai co gang giu gin nhung cai hay ,cai dep nhat la loai nhac dam da huong vi van hoa co truyen cua dan toc co tren vai ngan nam lich su. Tiec that cac the loai nhac cua dan toc dan dan bi xoa di.Gia gi giua do^ thanh Ha Noi co’ mot quan cafe choi toan loai nhac co^ truye^n cua dan to^c Viet thi chac co le minh la nguoi ngoi Boeing bay thang ve Ha Thanh de^ thuong thuc cac loai nhac nhu the nay.
    Xin cam on Mai that nhie^u nhung ngay dau nam ngoi o mot noi chon that xa que^ huong nghe hat Xam that la tuye^t voi.Du minh la nguoi mie^n Trung que^ to^i da^t ca`y le^n soi da,mua Do^ng thie^’u mac,mua He` thie^u co*m.
    Xin cam on Mai that nhie^u.
    Happy New Year.

  6. Nghe hat xâm them xâm mat may, nhieu giao cam khac nhau qua sá, thôi thêm môt năm nua để lam nhà và vẫn cay bừa tho thẩn

  7. 4 câu thơ đầu, hình tượng quá. he he

  8. Uyen tham qua ban oi, cam on nhieu nhe.
    Minh rat thich Ca trù, Hát xẫm va Hát cô đầu!
    Ban chi cho cho mua dia duoc khong? goi cho xin may bai nhe
    mail cua to : a_laohac@yahoo.com.vn

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: